ဖယ်ဒရယ်အရွေ့လား ထွက်ပေါက်ဗျူဟာလား

Jan Khone

၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် ပြဋ္ဌာန်းကတည်းကပင် ပြင်ဆင်ရန် အလွန်ခက်ခဲသော ဥပဒေအဖြစ် ကျော်ကြားခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း မကြာသေးမီက နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ပေးပို့လာသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ သဝဏ်လွှာတွင် ပုဒ်မပေါင်း ၄၃ ချက်အထိ ပြင်ဆင်/ဖြည့်စွက်ရန် တင်ပြလာခြင်းသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

ဤအဆိုပြုချက်သည် စစ်မှန်သော “ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု” ဆီသို့ ရှေးရှုသည့် မဟာဗျူဟာမြောက် အရွေ့တစ်ခုလော၊ သို့မဟုတ် လက်ရှိရင်ဆိုင်နေရသော စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး အကျပ်အတည်းများကြားမှ မြန်မာနိုင်ငံသားအားလုံးအတွက် လမ်းသစ်ထွင်သည့် “ထွက်ပေါက်ဗျူဟာ” တစ်ခုလော ဆိုသည်ကို အရှိတရားနှင့် အချက်အလက်များပေါ် အခြေခံ၍ သုံးသပ်ရန် လိုအပ်လှသည်။

၁။ ဖက်ဒရယ်ဦးတည်ချက်လော

တင်ပြထားသော ပုဒ်မ ၄၃ ချက်အနက် ပုဒ်မ ၄၃၆(ခ) အောက်တွင် ရှိနေသည့် အချက်များသည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ (EAOs) ၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ တောင်းဆိုချက်များကို သိသိသာသာ လိုက်လျောထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

ထိုအထဲတွင်

ဒေသန္တရကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် ခြေလှမ်းသစ် အဖြစ်

ပုဒ်မ ၂၆၁ ကို ပြင်ဆင်ရန် တင်ပြချက်သည် အထင်ရှားဆုံး သာဓက ဖြစ်သည်။

မူလက ဗဟိုသမ္မတကသာ တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်သည့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဒေသခံပြည်နယ်လွှတ်တော်များမှ တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်ခွင့် ပေးလာနိုင်ခြင်းသည် ဖက်ဒရယ်စနစ်၏ အသက်သွေးကြောဖြစ်သော ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ပုဒ်မ ၁၈၈(က) နှင့်အတူ ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုစာရင်း (ဇယား-၁) ရှိ ပို့ဆောင်ရေး၊ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးကဏ္ဍ အပိုဒ်(ည) တို့ကို ပြင်ဆင်ရန် အဆိုပြုထားခြင်းသည် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုကို လျှော့ချပြီး ပြည်နယ်များသို့ စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံဆိုင်ရာ စီမံပိုင်ခွင့်များ ခွဲဝေပေးမည့် သဘောဆောင်နေသည်။

၂။ တပ်မတော်အခန်းကဏ္ဍကို ထိတွေ့လာခြင်း

ပိုမိုထူးခြားသည်မှာ ပုဒ်မ ၄၃၆(က) အောက်မှ ပြင်ရခက်လှစွာသော Core Principle များကို ထိတွေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။

ပုဒ်မ ၁၁(က) နှင့် ပုဒ်မ ၂၀(က) ကဲ့သို့သော တပ်မတော်၏ အမျိုးသားနိုင်ငံရေး ဦးဆောင်မှုအခန်းကဏ္ဍနှင့် အာဏာသုံးရပ်တွင် ပါဝင်မှုကို ပြင်ဆင်ရန် တင်ပြလာခြင်းသည် နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တွင် စစ်ဘက်အခန်းကဏ္ဍကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ လျှော့ချပြီး အရပ်ဘက်နှင့် အာဏာချိန်ခွင်လျှာကို ပြန်ညှိရန် ကြိုးပမ်းခြင်းအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။

သမ္မတ/ဒုသမ္မတ အရည်အချင်း ကန့်သတ်ချက် ဖြစ်သည့် ပုဒ်မ ၅၉(ဃ) (စစ်ရေးအမြင်ရှိရမည်ဆိုသည့်အချက်) ကို ပြင်ဆင်ရန် တင်ပြလာခြင်းသည် အရပ်သားနိုင်ငံရေးသမားများအတွက် လမ်းဖွင့်ပေးရန် သို့မဟုတ် လက်ရှိနိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းအတွက် ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ရှိသော မူဘောင်တစ်ခုကို ရှာဖွေခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

၃။ ဥပဒေကြောင်းအရ အကန့်အသတ်နှင့် လက်တွေ့မြေပြင် အရှိတရား

ဤပြင်ဆင်ချက်များသည် စာရွက်ပေါ်တွင် မည်မျှပင် ကောင်းမွန်နေစေကာမူ လက်တွေ့မြေပြင် အရှိတရား (Physical Reality) ဖြင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးရမည် ဖြစ်သည်။

ပုဒ်မ ၄၃၆(က) ပါ အချက်များကို ပြင်ဆင်ရန် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်၏ သဘောတူညီချက်အပြင်၊ ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပ၍ ဆန္ဒမဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသူ အားလုံး၏ "ထက်ဝက်ကျော်" ထောက်ခံမဲ ရရှိရန် လိုအပ်သည်။

လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဋိပက္ခမြေပုံနှင့် မြေပြင်အခြေအနေအရ တစ်နိုင်ငံလုံးအနှံ့ လုံခြုံပြီး တရားမျှတသော ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲတစ်ခုကို ကျင်းပရန် မဖြစ်နိုင်သလောက် စိန်ခေါ်မှုကြီးမားနေသည်။ နယ်မြေစိုးမိုးမှု မရှိသည့် ဒေသများတွင် မဲပုံးများ မည်သို့ချမည်နည်း၊ မဲဆန္ဒရှင်များ မည်သို့ လွတ်လပ်စွာ လာရောက်မဲပေးနိုင်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်းသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။

သုံးသပ်ချက်အနှစ်ချုပ်

ထို့ကြောင့် ဤပြင်ဆင်ချက် ၄၃ ချက်သည် ဖြောင့်ဖြောင့်တန်းတန်း သွားမည့် "ဖက်ဒရယ်အရွေ့" သက်သက်ဟု ပြောရန် စောလွန်းသေးသည်။

အရှိတရားအရ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးအရ ဖိအားအလွန်များနေချိန်တွင် တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့များ (EAOs) နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီများကို နိုင်ငံရေးအရ ဆွဲဆောင်စည်းရုံးရန်၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ခွဲဝေပေးခြင်းဖြင့် တပ်မတော်အပေါ် ကျရောက်နေသည့် စစ်ရေးဦးတည်ချက်ကို နိုင်ငံရေးစားပွဲဝိုင်းဆီသို့ လမ်းကြောင်းလွှဲရန် ကြိုးပမ်းသည့် "မဟာဗျူဟာမြောက် ထွက်ပေါက်ဗျူဟာ (Strategic Exit Strategy)" ပိုဆန်နေသည်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဤပြင်ဆင်ရေးလှုပ်ရှားမှုသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲများ၏ ဦးတည်ရာကို "ဖက်ဒရယ်အခြေခံမူများ" ဘက်သို့ မလွဲမသွေ ဆွဲခေါ်သွားမည်ဖြစ်ရာ၊ ဥပဒေကြောင်းအရ အတည်ပြုနိုင်သည်ဖြစ်စေ၊ မပြုနိုင်သည်ဖြစ်စေ အနာဂတ်မြန်မာ့နိုင်ငံရေး၏ ကံကြမ္မာကို ဆုံးဖြတ်မည့် စိတ်ဝင်စားဖွယ် အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာမည်မှာ ဧကန်မလွဲပင် ဖြစ်တော့သည်။

Jan Khone

2026 July 10