ဒေါ်လာထောင်ချောက်ကို ကမ္ဘာက ရိပ်မိချိန်

Jan Khone စုစည်းသည်။

ယနေ့ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူအများစုသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာကို သဘာဝအတိုင်း တန်ဖိုးရှိလှသော ငွေကြေးအဖြစ် အလိုလို လက်ခံနေကြသည်။

သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ ကာလအထိ ဒေါ်လာဆိုသည်မှာ အမေရိကန်ပြည်တွင်းသုံး ငွေစက္ကူအပိုင်းအစတစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးတွင် ဗြိတိန်၏ "ပေါင်စတာလင်" ကသာ ဩဇာကြီးမားခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးစနစ်သည် ရွှေအစစ်အမှန်ပေါ်တွင် အခြေခံသည့် "ရွှေစံနှုန်း (Gold Standard)" ကို ကျင့်သုံးခဲ့သဖြင့် မည်သည့်နိုင်ငံမျှ စက္ကူသက်သက်ဖြင့် အခြားနိုင်ငံ၏ လုပ်အားကို လိမ်လည်၍ မရနိုင်ခဲ့ပေ။

အခန်း (၁) - အမေရိကန်ဒေါ်လာ ကမ္ဘာသုံးငွေကြေးဖြစ်လာခြင်း၊ စက္ကူမှော်အတတ်၏ အစနှင့် Bretton Woods လှည့်ကွက်

(The Origin of Paper Magic and the Bretton Woods Trap)

၁-၁။ စစ်ပွဲကြီး၏ "ရွှေစုပ်စက်" အရှိတရား

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားလာသောအခါ ဥရောပနှင့် အာရှနိုင်ငံများအားလုံး စစ်မီးထဲတွင် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်သည် စစ်မျက်နှာနှင့် ဝေးကွာသည့် အားသာချက်ကို အသုံးချကာ ဥရောပနိုင်ငံများထံ စစ်လက်နက်နှင့် ရိက္ခာများကို ရောင်းချခဲ့သည်။ သို့သော် အလကားပေးခြင်းမဟုတ်ဘဲ "ရွှေအစစ်" ဖြင့်သာ လဲလှယ်ရောင်းချခဲ့သဖြင့် စစ်ကြီးပြီးဆုံးချိန်တွင် ဥရောပ၌ အကြွေးပုံကြီးသာ ကျန်ရစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ရွှေစုစုပေါင်း၏ ၇၀% ကျော် သည် အမေရိကန်၏ ရွှေတိုက်ထဲသို့ စီးဝင်သွားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ဒေါ်လာအင်ပါယာ တည်ဆောက်ရန်အတွက် ကမ္ဘာ့ဓနဥစ္စာကို စတင်စုပ်ယူလိုက်သည့် ပထမဆုံး မြေပြင်အချက်အလက် ဖြစ်သည်။

၁-၂။ Bretton Woods ညီလာခံ (၁၉၄၄) နှင့် ရွှေ-ဒေါ်လာ ချည်နှောင်မှု

၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၊ စစ်မပြီးခင်လေးတွင် အမေရိကန်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၄၄ နိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ်များကို New Hampshire ပြည်နယ်ရှိ Bretton Woods မြို့လေးသို့ ခေါ်ယူကာ စစ်ပြီးခေတ် ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေးစနစ်သစ်ကို အတင်းအကျပ် အတည်ပြုစေခဲ့သည်။ ဗြိတိန်စီးပွားရေးပညာရှင် ဂျွန်မေနတ်ကိန်း (John Maynard Keynes) က ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဘက်မလိုက်သော ငွေကြေးအသစ်တစ်ခု ဖန်တီးရန် အဆိုပြုခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်က ၎င်း၏ ရွှေအင်အားကို ပြသ၍ ပယ်ချခဲ့သည်။

ထို့နောက် အမေရိကန်သည် ကမ္ဘာကြီးကို အောက်ပါ "ကတိကဝတ်လှည့်ကွက်" ဖြင့် မှိုင်းတိုက်ခဲ့သည်။

"ငါ့လက်ထဲမှာ ကမ္ဘာ့ရွှေတွေ အကုန်ရှိတယ်။ ဒါကြောင့် မင်းတို့အားလုံး ရွှေကို လိုက်ရှာမနေနဲ့တော့။ ငါ့ရဲ့ ဒေါ်လာစက္ကူကိုပဲ ကိုင်ထားကြ။ ငါ့ရဲ့ ဒေါ်လာ ၃၅ ဒေါ်လာကို ယူလာရင် ရွှေ ၁ အောင်စ (Ounce) အစစ်နဲ့ အချိန်မရွေး လဲပေးမယ်လို့ တရားဝင် အာမခံတယ်"

ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများသည် အမေရိကန်၏ ရွှေတိုက်ကြီးကို ယုံကြည်သဖြင့် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ငွေကြေးများကို အမေရိကန်ဒေါ်လာနှင့် လာရောက်ချည်နှောင် (Pegged) ခဲ့ကြရသည်။ ဤနည်းဖြင့် ဒေါ်လာသည် ကမ္ဘာ့အရန်ငွေ (Global Reserve Currency) အဖြစ် တရားဝင် နန်းတက်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့သူကမ္ဘာသားတို့၏ လုပ်အားကို စက္ကူဖြင့် လဲလှယ်ယူမည့် "ရာစုနှစ်လိမ်လည်မှုကြီး" ၏ ဥပဒေကြောင်းအရ အုတ်မြစ်ကို စတင်ချမှတ်နိုင်ခဲ့သည်။

၁-၃။ Nixon Shock (၁၉၇၁) နှင့် ဗြောင်ကျကျ ကတိဖျက်ခြင်း

ဤစနစ်သည် နှစ်ပေါင်း ၃၀ နီးပါး အလုပ်လုပ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန်သည် ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲစရိတ်ကြောင့် ၎င်း၏လက်ထဲတွင်ရှိသော ရွှေပမာဏထက် ကျော်လွန်၍ ဒေါ်လာစက္ကူများကို အကန့်အသတ်မရှိ တရစပ် ရိုက်ထုတ်ပါတော့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သမ္မတ ချားလ်စ်ဒီဂေါ (Charles de Gaulle) က ဤလှည့်ကွက်ကို ဦးစွာရိပ်မိသွားပြီး ပြင်သစ်လက်ထဲရှိ ဒေါ်လာများကို သင်္ဘောဖြင့် တင်ပို့ကာ အမေရိကန်ထံမှ ရွှေအစစ်များ ပြန်လည်လဲလှယ်၍ စတင်တော်လှန်ခဲ့သည်။

ဥရောပနိုင်ငံများက ဒေါ်လာစက္ကူများကို ရွှေအစစ်နှင့် အလုအယက် ပြန်လဲလာကြသဖြင့် အမေရိကန်တွင် ပြန်ပေးစရာ ရွှေမရှိတော့သော အရှိတရားသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ရစ်ချက်နစ်ဆင် (Richard Nixon) သည် ကမ္ဘာ့ရှေ့မှောက်သို့ ထွက်လာပြီး—

"ဒီနေ့ကစပြီး ငါတို့ပေးထားတဲ့ ကတိအတိုင်း ဒေါ်လာကို ရွှေအစစ်နဲ့ လာလဲလို့ မရတော့ဘူး"

ဟူ၍ တစ်ကမ္ဘာလုံးကို ဗြောင်ကျကျ ကတိဖျက်ကာ ကြေညာခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို သမိုင်းတွင် "Nixon Shock" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး Bretton Woods စနစ်ကြီးသည် ဤနေရာတွင် အဆုံးသတ်သွားခဲ့ရသည်။ ဤမျှဖြင့် ဒေါ်လာသည် မည်သည့်ရုပ်ဝတ္ထုအာမခံချက်မျှမပါသော "အမှိုက်စက္ကူသက်သက်" ဘဝသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်သည် ကမ္ဘာ့လုပ်အားကို ဆက်လက်ခိုးယူနိုင်ရန် နောက်ထပ် ထောင်ချောက်တစ်ခုကို ဆက်လက် ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြန်သည်။

အခန်း (၂) - Petrodollar ထောင်ချောက်နှင့် ဒေါ်လာကို "မရှိမဖြစ်" ဖန်တီးခြင်း

(The Petrodollar Trap and Making the Dollar Indispensable)

၁၉၇၁ ခုနှစ် "Nixon Shock" အပြီးတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာသည် မည်သည့်ရွှေအာမခံချက်မျှမပါသော စက္ကူသက်သက် (Fiat Currency) ဘဝသို့ ရောက်ရှိသွားရာ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများသည် ဒေါ်လာအပေါ် ယုံကြည်မှု ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ဒေါ်လာအင်ပါယာ ပြိုလဲတော့မည့် ထိုအကျပ်အတည်းကို ကျော်လွှားရန် အမေရိကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဝယ်လိုအားအမြင့်ဆုံးနှင့် မရှိမဖြစ်အရေးအကြီးဆုံး သယံဇာတဖြစ်သည့် "ရေနံ (Black Gold)" ကို သားကောင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။

၂-၁။ ၁၉၇၄ လျှို့ဝှက်သဘောတူညီချက်နှင့် အသက်သွင်းခြင်း

၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်အစိုးရသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရေနံထုတ်လုပ်သည့် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံထံသို့ လျှို့ဝှက်သံတမန်များ စေလွှတ်ကာ မဟာဗျူဟာမြောက် ဖလှယ်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်က ဆော်ဒီတော်ဝင်မိသားစုနှင့် ရေနံတွင်းများကို စစ်ရေးအရ အကြွင်းမဲ့ အကာအကွယ်ပေးမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဆော်ဒီဘက်ကမူ ၎င်းတို့၏ ရေနံများကို "အမေရိကန်ဒေါ်လာတစ်ခုတည်းဖြင့်သာ ရောင်းချရမည်" ဟု သဘောတူညီခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် OPEC (ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့) တစ်ဖွဲ့လုံးကပါ ဤစနစ်ကို လိုက်နာခဲ့ကြသဖြင့် ကမ္ဘာ့ရေနံရောင်းဝယ်မှု မဏ္ဍိုင်ကြီးတစ်ခုလုံးကို ဒေါ်လာနှင့် တရားဝင် စတင်ချည်နှောင်လိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤစနစ်ကို သမိုင်းတွင် "Petrodollar (ပက်ထရိုဒေါ်လာ) စနစ်" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

၂-၂။ "ဝယ်လိုအားအတု" နှင့် ကမ္ဘာ့လုပ်အားကို အတင်းအကျပ် သွေးစုပ်ခြင်း

ဤ Petrodollar စနစ်ကြောင့် ရေနံလိုအပ်နေသော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံးသည် အမေရိကန်၏ ဒေါ်လာစက္ကူများကို မကိုင်ချင်သော်လည်း အတင်းအကျပ် ကိုင်ထားရသည့် ထောင်ချောက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

• စနစ်၏လှည့်ကွက် — ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မည်သည့်နိုင်ငံမဆို (ဂျပန်၊ ဂျာမနီ သို့မဟုတ် မြန်မာဖြစ်စေ) မိမိတို့နိုင်ငံ၏ စက်ရုံများ၊ မော်တော်ကားများနှင့် စီးပွားရေးလည်ပတ်ရန် ရေနံဝယ်ယူလိုပါက မိမိတို့နိုင်ငံ၏ ရိုးသားသော "လုပ်အားခ၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု" များဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာကို အရင်ဆုံး လဲလှယ်ရှာဖွေရသည်။

  
  

• ဘယ်လိုခေါင်းပုံဖြတ်သလဲ — အမေရိကန်သည် ရေနံတစ်စက်မျှ မထုတ်ဘဲ ကွန်ပျူတာပေါ်တွင် ဒေါ်လာစက္ကူများကို အလွယ်တကူ ရိုက်ထုတ်ကာ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများထံမှ "တကယ့်လုပ်အားနှင့် ထုတ်ကုန်များ" ကို လဲလှယ်ယူသည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများက ရရှိလာသော ထိုဒေါ်လာများကို သုံး၍ အာရပ်နိုင်ငံများထံမှ ရေနံပြန်ဝယ်ရသည်။ အာရပ်နိုင်ငံများက ရရှိသွားသော ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာသည်လည်း အမေရိကန်၏ ငွေတိုက်စာချုပ် (US Treasury Bonds) များထဲသို့ "Petrodollar Recycling" နည်းလမ်းဖြင့် ပြန်လည်စီးဝင်သွားကာ အမေရိကန်၏ အကြွေးများကို ပြန်လည်ထောက်ပံ့ပေးသည်။

  
  

ဤနည်းဖြင့် အမေရိကန်သည် Bretton Woods ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ရေနံကို သုံး၍ ဒေါ်လာ၏ "ဝယ်လိုအားအတု (Artificial Demand)" ကို ဖန်တီးကာ ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားတို့၏ သွေး၊ ချွေး၊ လုပ်အားများကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ခေါင်းပုံဖြတ်ခဲ့သည်။

အခန်း (၃) - ဒေါ်လာအင်ပါယာ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဖြန့်ကျက်မှု မဏ္ဍိုင်ကြီးများ

(The Pillars of Global Dollar Distribution)

အမေရိကန်သည် Bretton Woods နှင့် Petrodollar စနစ်များဖြင့် ဒေါ်လာ၏ အချုပ်အခြောင်ကို တည်ဆောက်ပြီးနောက်၊ ၎င်းတို့စိတ်ကြိုက် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေထားသော ငွေစက္ကူများကို ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားများထံသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ရောက်ရှိသွားစေရန် ၎င်း၏ ဩဇာအာဏာ ယန္တရားကြီးများကို အသုံးချ၍ နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် မဏ္ဍိုင်ပြု ဖြန့်ကျက်ခဲ့သည်။

၃-၁။ လစာနှင့် စစ်စရိတ်အသွင် ဒေါ်လာကို ဖြန့်ကျက်ခြင်း

အမေရိကန်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် သံရုံးနှင့် စစ်အခြေစိုက်စခန်းပေါင်း ရာနှင့်ချီ၍ ဖွင့်လှစ်ထားပြီး နှစ်စဉ် ဒေါ်လာဘီလီယံ ၈၀၀ ကျော်မျှရှိသော မတန်တဆကြီးမားလှသည့် စစ်စရိတ်များကို သုံးစွဲနေသည်။ ထို သံရုံးဝန်ထမ်းများနှင့် စစ်သားများ၏ လစာများ၊ စစ်လက်နက် ပံ့ပိုးမှုများနှင့် စစ်ရေးအသုံးစရိတ် အားလုံးကို ဒေါ်လာစက္ကူများဖြင့်သာ ပေးချေသည်။ ထိုဒေါ်လာများသည် စစ်စခန်းများရှိရာ ဒေသတွင်း စီးပွားရေးဈေးကွက်များထဲသို့ သွေးကြောထဲ ဆေးထိုးသကဲ့သို့ တရားဝင် စီးဝင်သွားပြီး ဒေါ်လာကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငွေကြေးဖြစ်အောင် အတင်းအကျပ် အခြေချစေခဲ့သည်။

၃-၂။ NGO နှင့် လူသားချင်းစာနာမှု ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဒေါ်လာကို ဖြန့်ကျက်ခြင်း

အမေရိကန်သည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများကို ကူညီထောက်ပံ့ခြင်း၊ NGO အဖွဲ့အစည်းများအား ရန်ပုံငွေပေးခြင်းနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ ပေးအပ်ခြင်းဟူသော ခေါင်းစဉ်လှလှများကို သုံး၍လည်း ဒေါ်လာကို ဖြန့်ခဲ့သည်။ ကူညီမှုဟူသမျှကို ဒေါ်လာဖြင့်သာ ပေးအပ်သဖြင့် ထိုနိုင်ငံများ၏ လူမှုစီးပွားစနစ်အတွင်းသို့ ဒေါ်လာစက္ကူများ အလိုလို ရောက်ရှိသွားစေပြီး အမေရိကန်၏ ပထဝီနိုင်ငံရေး ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်သို့ သွတ်သွင်းကာ ဒေါ်လာကို မျိုးစေ့ချ ဖြန့်ကျက်ခဲ့သည်။

၃-၃။ နိုင်ငံတကာ အကြွေးထောင်ချောက်များနှင့် ဘွန်းစာချုပ်များ (Debt Traps & Bonds)

IMF (နိုင်ငံတကာငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့) နှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ် (World Bank) ကဲ့သို့သော အမေရိကန်၏ လက်ပါးစေ အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများကို "ဒေါ်လာ" ဖြင့် အကြွေးများ ထုတ်ချေးသည်။ ထိုအခါ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများသည် အကြွေးနှင့် အတိုး ပြန်ဆပ်ရန်အတွက် ဒေါ်လာကို မရှိမဖြစ် ရှာဖွေရပြန်သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများက ရှာဖွေရရှိထားသော ဒေါ်လာများကို အမေရိကန်၏ ငွေတိုက်စာချုပ် (US Treasury Bonds) များတွင် ပြန်လည်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံအောင် ဆွဲဆောင်ပြီး ကမ္ဘာ့ဓနဥစ္စာများကို မိမိထံသို့ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းသည့် သံသရာကြီးဖြင့် ဒေါ်လာကို မလွတ်တမ်း ချည်နှောင်ထားခဲ့သည်။

အခန်း (၄) - ကမ္ဘာ့လုပ်အားကို ဒေါ်လာက လက်တွေ့မြေပြင်တွင် ဘယ်လိုခိုးယူနေသလဲ?

(How the Dollar Steals Global Labor in Practice?)

လူအများစု မြင်တွေ့နေရသည့် အရှိတရားတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသားတစ်ဦး၏ ပျမ်းမျှလစာ သို့မဟုတ် အနိမ့်ဆုံးလုပ်အားခသည် အာရှ သို့မဟုတ် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမှ လုပ်သားတစ်ဦး၏ လစာထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုမြင့်မားနေသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံသားများသည် ပင်ပန်းကြီးစွာ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု မပြုလုပ်ဘဲ မြင့်မားသော လူနေမှုအဆင့်အတန်းဖြင့် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စားသုံးသူများ ဖြစ်နေကြသည်။ ဤသည်မှာ ၎င်းတို့၏ တော်လှန်ထက်မြက်မှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အမေရိကန်ဒေါ်လာ၏ "လုပ်အားခိုးယူမှု ယန္တရား (Labor Exploitation Mechanism)" ကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။

၄-၁။ ကွန်ပျူတာခလုတ်တစ်ချက်နှင့် ကမ္ဘာ့လုပ်အားကို သိမ်းပိုက်ခြင်း

အာရှနှင့် အခြားဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမှ အခြေခံလုပ်သားများသည် တစ်နေ့လျှင် ဒေါ်လာအနည်းငယ်မျှသော လုပ်အားခကို ရရှိရန်အတွက် စက်ရုံအလုပ်ရုံများ၊ စိုက်ခင်းများနှင့် သတ္တုတွင်းများတွင် နေ့မအား ညမနား ၎င်းတို့၏ သွေး၊ ချွေး၊ လုပ်အား အစစ်အမှန်များကို ရင်းနှီး စိုက်ထုတ်ကြရသည်။ ၎င်းတို့ ပင်ပန်းစွာ ထုတ်လုပ်လိုက်သော အထည်အလိပ်များ၊ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ၊ လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် သယံဇာတများကို အမေရိကန်က ဝယ်ယူသည့်အခါ ၎င်းတို့ဘက်မှ မည်သည့်လုပ်အားမျှ စိုက်ထုတ်စရာမလိုဘဲ ကွန်ပျူတာခလုတ်တစ်ချက်နှိပ်၍ အလွယ်တကူ ဖန်တီးလိုက်သည့် "စက္ကူဒေါ်လာ" များဖြင့်သာ လဲလှယ်ယူသွားသည်။ စက္ကူအပိုင်းအစပေး၍ တကယ့်ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းနှင့် လုပ်အားအစစ်အမှန်များကို အလကားနီးပါး ယူငင်စားသုံးနေခြင်းသည် ဗြောင်ကျကျ လုပ်အားခိုးယူခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

၄-၂။ အမေရိကန်နိုင်ငံသားများ၏ မတန်တဆလစာနှင့် စားသုံးမှုအရှိတရား

အမေရိကန်ပြည်တွင်းရှိ လုပ်သားတစ်ဦးသည် ကွန်ပျူတာရှေ့တွင် ထိုင်၍ဖြစ်စေ၊ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတစ်ခုတွင်ဖြစ်စေ အလုပ်လုပ်ရုံမျှဖြင့် မတန်တဆမြင့်မားသော လစာငွေများကို ရရှိနေသည်။ အမေရိကန်အစိုးရသည် ၎င်း၏ ဒေါ်လာဖြန့်ကျက်မှု မဏ္ဍိုင်များမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းလုံးမှ ဓနဥစ္စာများကို စုပ်ယူထားသဖြင့် ပြည်တွင်း၌ ငွေကြေးအင်အားကို ကောင်းကောင်း ပံ့ပိုးပေးထားနိုင်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံသားများသည် ပင်ပန်းစွာ ကုန်ထုတ်လုပ်ခြင်း မရှိဘဲ ကမ္ဘာ့လုပ်သားထု၏ သွေး၊ ချွေးဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော ကုန်ပစ္စည်းများကို တန်ဖိုးနည်းနည်းဖြင့် စိတ်ကြိုက် သုံးဖြုန်း စားသောက်ခွင့် ရနေကြသည်။ အမေရိကန်၏ ကြီးမားလှသော GDP နှင့် စားသုံးမှု အညွှန်းကိန်းများနောက်ကွယ်တွင် ကမ္ဘာ့အခြေခံလူတန်းစားများ၏ မတရား ခေါင်းပုံဖြတ်ခံထားရသော လုပ်အားတန်ဖိုးများ ပုန်းကွယ်နေသည်။

၄-၃။ အကြွေးပုံကြီးနှင့် မပြိုလဲသော ကပ်ပါးစီးပွားရေးစနစ်

မည်သည့်နိုင်ငံမဆို မိမိတို့၏ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် GDP ထက် ကျော်လွန်၍ ငွေများ စည်းကမ်းမဲ့ ရိုက်ထုတ်ပါက သို့မဟုတ် ကုန်သွယ်မှု လိုငွေပြပါက ထိုနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် ချက်ချင်း ပြိုလဲသွားရမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အမေရိကန်သည် ဒေါ်လာ ၄၀ ထရီလီယံအထက် အကြွေးပုံကြီး တောင်လိုပုံနေပြီး နှစ်စဉ် ကုန်သွယ်မှုလိုငွေ ဘီလီယံပေါင်းများစွာ ပြနေသော်လည်း မပြိုလဲဘဲ ဆက်လက် ရပ်တည်နိုင်နေသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံးက ဒေါ်လာကို (Petrodollar စနစ်ကြောင့်) မရှိမဖြစ် ဝယ်ယူ ကိုင်ဆောင်နေရသဖြင့် အမေရိကန်၏ ပြည်တွင်းစီးပွားရေး အကြပ်အတည်းနှင့် ငွေဖောင်းပွမှု ဒဏ်ဟူသမျှကို ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများ၏ ပခုံးပေါ်သို့ ခွဲဝေပုံချ (Export) နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ အမေရိကန်သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စီးပွားရေးစနစ်တွင် ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားတို့၏ လုပ်အားကို စုပ်ယူ၍ အသက်ဆက်နေသော "ကပ်ပါးအင်ပါယာ" ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည့် အရှိတရားပင် ဖြစ်သည်။

၄-၄။ ယူကရိန်းစစ်ပွဲနှင့် စက္ကူမှော်အတတ် စစ်မြေပြင်တွင် လမ်းဆုံးခြင်း

အမေရိကန်၏ စက္ကူဗဟိုပြု ကပ်ပါးစီးပွားရေးစနစ်သည် ပြီးခဲ့သည့် ၃ နှစ်အတွင်း ယူကရိန်းစစ်ပွဲတွင် တကယ့်ကျင်းထဲကျပ်ထဲနှင့် အကျပ်အတည်းအစစ်အမှန်သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်သည် စက္ကူဒေါ်လာများကို အကန့်အသတ်မရှိ ရိုက်ထုတ်နိုင်သော်လည်း စစ်မြေပြင်တွင် စက္ကူများဖြင့် သွားရောက်တိုက်ခိုက်၍ မရပေ။ ယူကရိန်းအတွက် အမှန်တကယ် လိုအပ်သည်မှာ စက္ကူမဟုတ်ဘဲ ရုပ်ဝတ္ထုအတည်တံ့ဖြစ်သည့် တင့်ကား၊ အမြောက်၊ ကျည်ဆန်နှင့် စစ်မြေပြင်သုံး ကိရိယာအစစ်အမှန်များ ဖြစ်သည်။

ကုန်ထုတ်လုပ်မှုစွမ်းအား (Manufacturing Sector) ကျဆင်းနေပြီး ကမ္ဘာ့လုပ်အားကို စက္ကူဖြင့်သာ ဝယ်ယူစားသုံးနေသည့် အမေရိကန်သည် မိမိပြည်တွင်း၌ လက်နက်ခဲယမ်းများကို လုံလောက်အောင် လျင်မြန်စွာ မထုတ်လုပ်နိုင်တော့သည့် အရှိတရားကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ စက္ကူမှော်အတတ်သည် တကယ့်ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်း လိုအပ်ချက်နှင့် စက်မှုကုန်ထုတ်စွမ်းအား ရှေ့မှောက်တွင် လုံးဝလမ်းဆုံးသွားခဲ့ရပြီး၊ ဤစစ်ပွဲသည် အမေရိကန်၏ စက်မှုအင်အား ယိုင်နဲ့မှုကို ကမ္ဘာ့ရှေ့မှောက်တွင် ဗူးပေါ်သလို ပေါ်သွားစေခဲ့သည့် အဓိက အချိုးအကွေ့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အာဖရိက ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ထောက်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင်— "အမေရိကန်တို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ထံမှ ရွှေအစစ်များကို စက္ကူဒေါ်လာဖြင့် လဲလှယ်ယူသွားကြသည်။ ထို့နောက် ထိုရွှေကို အပေါင်ထားကာ စက္ကူဒေါ်လာအသစ်များကို အဆမတန် ထပ်မံရိုက်ထုတ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့ထံမှ ကျန်ရှိသော ရွှေများကို ထပ်မံ လာရောက်ဝယ်ယူသွားကြသည်"

ဟူသော စကားသည် ဒေါ်လာ၏ အဆုံးမရှိသော ဓနဥစ္စာ စုပ်ယူမှု သံသရာဆိုးကြီးကို အထင်ရှားဆုံး သက်သေပြနေပေသည်။

အခန်း (၅) - သမိုင်းဝင် သတိပေးချက်များနှင့် ၂၀၂၆ မျက်မှောက်ခေတ် ဖွင့်ချချက်များ

(Historical Warnings and Modern Realities)

လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၆၀ က ခေါင်းဆောင်များ ရိပ်မိခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်၏ စစ်အင်အားကြောင့် မလွန်ဆန်နိုင်ခဲ့ကြပေ။ သို့သော် ယခု ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင်တော့ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေးပညာရှင်များနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး မဟာဗျူဟာပညာရှင်များ (ဥပမာ - ကမ္ဘာကျော် ဘောဂဗေဒပညာရှင် ဂျက်ဖရီဆပ်စ် Jeffrey Sachs နှင့် နာမည်ကြီး ပထဝီနိုင်ငံရေး သုံးသပ်သူ Ben Norton တို့ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များ) က ဒေါ်လာ၏ အမြတ်ထုတ်မှုကို ကိန်းဂဏန်းအချက်အလက်များနှင့်တကွ ယခုလို ဗြောင်ကျကျ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလာကြပြီ ဖြစ်သည်—

• ကပ်ပါးစီးပွားရေးစနစ်ကို ဖွင့်ချခြင်း — ခေတ်သစ်ပညာရှင်များက အမေရိကန်သည် နှစ်စဉ် ကုန်သွယ်မှုလိုငွေ (Trade Deficit) ဘီလီယံပေါင်းများစွာ ပြနေသော်လည်း မပြိုလဲခြင်းမှာ ကမ္ဘာကြီးက ၎င်းတို့၏ စက္ကူကို (Petrodollar ကြောင့်) အတင်းအကျပ် ဝယ်ယူကိုင်ဆောင်ပေးနေရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြကြသည်။

  
  

• လုပ်အားတန်ဖိုး ချိုးနှိမ်ခံရမှု အရှိတရား — ကမ္ဘာ့အခြေခံလူတန်းစားများသည် တစ်နေ့လျှင် ဒေါ်လာအနည်းငယ်ရရှိရန် ပင်ပန်းစွာ လုပ်ကိုင်နေရချိန်တွင် အမေရိကန်သည် ဗဟိုဘဏ်ကွန်ပျူတာပေါ်တွင် ခလုတ်နှိပ်၍ ဒေါ်လာဘီလီယံချီ ဖန်တီးကာ အဆိုပါ လုပ်အားအစစ်အမှန်များကို လွယ်လင့်တကူ လာရောက်စုပ်ယူ အမြတ်ထုတ်နေသည့် "ခေတ်သစ် ကိုလိုနီစနစ် (Neo-colonialism)" ကို ပညာရှင်များက စာတမ်းများ၊ ဒေတာ Chart များနှင့်တကွ ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ချပြဆွေးနွေးလာကြပြီ ဖြစ်သည်။

  
  

အခန်း (၆) - ဒေါ်လာကို ကမ္ဘာကြီးက အဘယ်ကြောင့် ဆက်လက် အသုံးပြုနေရဆဲနည်း?

(Why Does the World Still Rely on the Dollar?)

ဒေါ်လာ၏ စက္ကူမှော်အတတ်ကို ကမ္ဘာက ရိပ်မိလာသော်လည်း လက်တွေ့တွင် ဒေါ်လာကို ချက်ချင်း စွန့်ခွာရန် ခက်ခဲပြီး ဆက်လက် အသုံးပြုနေရဆဲဖြစ်သည့် အဓိက အကြောင်းရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်—

• ရေနံနှင့် ကမ္ဘာ့အခြေခံကုန်စည်များ — ရေနံတင်မကဘဲ ရွှေ၊ သံမဏိ၊ ကြေးနီ၊ စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ (ဂျုံ၊ ပြောင်း၊ ပဲပုပ်) စသည့် ကမ္ဘာ့အဓိက ကုန်ကြမ်းအားလုံး၏ ဈေးနှုန်းကို ဒေါ်လာဖြင့်သာ အခြေခံ သတ်မှတ်ထားဆဲ ဖြစ်သည်။

  
  

• ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငွေပေးချေမှုကွန်ရက် — နိုင်ငံတကာ ဘဏ်လုပ်ငန်းများ ချိတ်ဆက်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် SWIFT ကွန်ရက်နှင့် CHIPS (Clearing House Interbank Payments System) သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ စနစ်ပေါ်တွင် အဓိက အခြေစိုက်ထားသဖြင့် အခြားငွေကြေးသို့ ကူးပြောင်းရန် အခြေခံအဆောက်အအုံ လိုအပ်ချက် ကြီးမားနေသည်။

  
  

• နည်းပညာ၊ အွန်လိုင်းနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေး (Tech Hegemony & SaaS) — Google၊ Apple၊ Microsoft၊ Amazon၊ Meta အစရှိသည့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး Tech Giant များ၏ Cloud ဝန်ဆောင်မှုများ၊ ဆော့ဖ်ဝဲလ်လိုင်စင်များ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်ကြော်ငြာများနှင့် အွန်လိုင်း e-Commerce ကုန်သွယ်မှုများကို ဒေါ်လာဖြင့်သာ တိုက်ရိုက် ပေးချေနေရသည်။

  
  

• အနက်ရှိုင်းဆုံး ငွေတိုက်စာချုပ်ဈေးကွက် — ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများ၏ ဗဟိုဘဏ်များတွင် ပိုလျှံနေသော အရန်ငွေများကို ဘီလီယံနှင့်ချီ၍ အချိန်မရွေး ပြန်လည်ထုတ်ယူ ရောင်းဝယ်နိုင်သည့် (High Liquidity ရှိသော) အမေရိကန် ငွေတိုက်စာချုပ်ကဲ့သို့ ကြီးမားသည့် ဈေးကွက်မျိုး အခြားငွေကြေးများတွင် အဆင်သင့် မရှိသေးပေ။

  
  

• နိုင်ငံတကာ အကြွေးမြီများ — ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများနှင့် ကမ္ဘာ့ကုမ္ပဏီကြီးများ ရယူထားသော နိုင်ငံတကာချေးငွေ အများစုသည် ဒေါ်လာဖြင့် ထုတ်ယူထားခြင်း ဖြစ်သဖြင့် အကြွေးနှင့် အတိုး ပြန်ဆပ်ရန်အတွက် ဒေါ်လာကို မဖြစ်မနေ ဆက်လက် ဝယ်ယူ စုဆောင်းနေရသည်။

  
  

• ကွန်ရက်အကျိုးသက်ရောက်မှု (Network Effect) — လူတိုင်း၊ ကုမ္ပဏီတိုင်းနှင့် နိုင်ငံတိုင်းက ဒေါ်လာကို လက်ခံသုံးစွဲနေကြသောကြောင့် မိမိတစ်နိုင်ငံတည်းက ဒေါ်လာကို စွန့်ခွာပါက အခြားနိုင်ငံများနှင့် ကုန်သွယ်ရာတွင် ကုန်ကျစရိတ်နှင့် အခက်အခဲ ပိုမိုကြီးမားသွားသည့် ထောင်ချောက် ဖြစ်သည်။

  
  

ဤအချက်များသည် ကမ္ဘာကြီးက ဒေါ်လာ၏ ခေါင်းပုံဖြတ်မှုကို သိရှိသော်လည်း ချက်ချင်း လက်လွှတ်မရဘဲ ချည်နှောင်ခံထားရဆဲ ဖြစ်သည့် လက်တွေ့ အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်သည်။

နိဂုံးချုပ်

ယနေ့ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေနံနှင့် သယံဇာတ ကုန်စည်ဈေးကွက်များ၊ SWIFT ဘဏ်လုပ်ငန်းကွန်ရက်၊ နည်းပညာနှင့် အွန်လိုင်းဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေးစနစ်များအပြင် အကြွေးမြီချည်နှောင်မှုများကြောင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများသည် ဒေါ်လာကို မဖြစ်မနေ ဆက်လက်အသုံးပြုနေရဆဲ ဖြစ်သည်။

သို့သော် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ က ကွန်ပျူတာခလုတ်နှိပ်၍ စက္ကူများကိုသာ ရိုက်ထုတ်နေပြီး ကျန်တစ်ကမ္ဘာလုံးက တကယ့်လုပ်အားနှင့် သယံဇာတများကို ပုံအောထုတ်ပေးနေရသည့် ဤမတရားသော စနစ်ကြီးကို ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်များနှင့် မဟာဗျူဟာပညာရှင်များက ကောင်းကောင်းကြီး ရိပ်မိလာကြပြီ ဖြစ်သည်။

ဒေါ်လာ၏ စက္ကူမှော်အတတ်ဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ ခေါင်းပုံဖြတ်ခံနေရမှုကို နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းက ငြီးငွေ့လာကြပြီး ဒေါ်လာနေရာတွင် အစားထိုးနိုင်မည့် အခြားငွေကြေးများနှင့် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်မှုစနစ်သစ်များကို အပြင်းအထန် စတင်ရှာဖွေ ဖော်ထုတ်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ BRICS နိုင်ငံများနှင့် အာရပ်ရေနံထုတ်လုပ်သူများ၏ ဒေသတွင်းငွေကြေးသုံးစွဲမှု ခြေလှမ်းများသည် ဤငြီးငွေ့မှုနှင့် ရုန်းထွက်လိုမှု၏ လက်တွေ့ပြယုဂ်များပင် ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံးသည် ဤစက္ကူထောင်ချောက်ကို ရိပ်မိငြီးငွေ့၍ အစားထိုးစနစ်များဆီသို့ တက်လှမ်းနိုးထနေကြပြီဖြစ်သော်လည်း "ကျွန်ုပ်တို့ မြန်မာပြည်သားများကော ယနေ့ထက်ထိ ဤစက္ကူမှော်အတတ်အောက်တွင် မရိပ်မိသေးဘဲ အိပ်မောကျနေကြဦးမည်လော" ဟူသည့် မေးခွန်းမှာ ယနေ့ခေတ်တွင် အင်မတန် အရေးကြီးလာခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ သွေး၊ ချွေး၊ လုပ်အားနှင့် သဘာဝသယံဇာတများကို တန်ဖိုးမရှိသော စက္ကူစိမ်းများနှင့် လဲလှယ်နေရခြင်းကို သဘာဝကျသည်ဟု ထင်မှတ်နေကြဦးမည်ဆိုလျှင် ကမ္ဘာသစ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့ ဆက်လက် ခေါင်းပုံဖြတ်ခံရဦးမည်သာ ဖြစ်သည်။

Jan Khone